De handigste werkplaatssprays op een rij
In elke werkplaatskast staat een rij bussen waarvan de helft van het etiket is weggesleten. Meestal grijp je dan naar diezelfde multispray, want die doet toch alles een beetje. Tot je een vastgeroeste uitlaatbout tegenkomt die daar niet van onder de indruk is.
Werkplaatssprays lijken op elkaar, maar zijn gemaakt voor heel verschillende taken. De juiste bus pakken scheelt vaak een half uur zweten, en soms een afgebroken bout. Hieronder staan ze op functie, niet op naam.
Snel overzicht
| Spray | Waarvoor | Waarvoor juist niet |
|---|---|---|
| Kruipolie | Vastgeroeste bouten, moeren, scharnieren losweken | Als blijvend smeermiddel |
| Multispray | Licht smeren, water verdrijven, kleine roest voorkomen | Zwaar belaste of hete delen |
| Montagevet | Remankerplaten, glijvlakken, geleidepennen | Op remvlakken of schijven |
| Koperpasta | Hete boutverbindingen, uitlaatflenzen, remklauwbouten | Rondom sensoren en elektronica |
| PTFE-spray | Droge smering waar geen stof aan mag blijven kleven | Zware druk of hoge belasting |
| Lekzoekspray | Gas- en luchtlekken opsporen | Water- of oliesystemen |
| Perslucht in een bus | Stof uit nauwe hoeken en elektronica blazen | Vet of nat vuil verwijderen |
| Contactspray | Vervuilde stekkers en schakelaars | Als smeermiddel voor mechaniek |
Losweken en smeren
Kruipolie is dun, kruipt onder roest en breekt de verbinding tussen metaal en corrosie. Het geheim zit in geduld: spuiten, tien tot vijftien minuten wachten, nog eens spuiten en dan pas de sleutel erop. Een lichte tik met een hamer op de boutkop helpt de olie verder naar binnen. Wat je niet moet doen is kruipolie gebruiken als smeermiddel, want hij verdampt en laat weinig achter.
Multispray is de allrounder. Hij smeert licht, verdrijft water, beschermt tegen roest en helpt bij piepende scharnieren. Voor een fietsketting, een deurslot of een natte bougiekabel is hij prima. Voor een remnaaf of een uitlaatbout is hij te licht.
Montagevet is dik, blijft zitten en is bedoeld voor plekken waar metaal langs metaal schuift: de contactvlakken van remblokken op de ankerplaat, de geleidepennen van een remklauw, de scharnierpunten van een handrem. Zorg dat er geen druppel op de remschijf of het remblok zelf komt. Wat er wel vet heeft opgevangen, ontvet je met remmenreiniger. Zie remmenreiniger: waarvoor wel en waarvoor niet.
Koperpasta is de hittebestendige variant. Hij voorkomt vastvreten op verbindingen die warm worden, zoals uitlaatflenzen en remklauwbouten, en zorgt dat je die bout over twee jaar nog los krijgt. Houd hem weg bij sensoren en connectors: koperdeeltjes geleiden.
PTFE-spray droogt op tot een dunne, gladde film zonder achterblijvende olie. Handig waar stof en zand aan een vette laag zouden plakken: geleiderails, ladeslede, zaagblad, kunststofscharnieren. Bij zware belasting kies je toch voor vet.
Opsporen, reinigen en beschermen
Lekzoekspray is de meest onderschatte bus. Je spuit hem op een verdachte koppeling van een gas- of luchtsysteem en waar het lekt bruist het op in kleine belletjes. Dat werkt op gasflessen, bandventielen en perslucht in de werkplaats. Zoek nooit met een vlam. Voor water en olie heeft het geen zin, daar zie je het lek zelf wel.
Perslucht in een bus blaast stof en gruis uit plekken waar je niet bij komt: connectoren, koelribben, een vervuild luchtfilterhuis. Houd de bus rechtop, want liggend spuit je vloeibaar drijfgas naar buiten dat vrieskou op je vingers achterlaat. Voor vet of nat vuil heb je een reiniger nodig, geen lucht.
Contactspray brengt de geleiding terug in vervuilde of licht geoxideerde stekkerverbindingen en schakelaars. Spuit hem op de contactpunten met de accu losgekoppeld en laat het indrogen voordat je aansluit. Het is geen smeermiddel voor mechanische delen.
Voor het schoonmaakwerk eromheen zijn de reinigers in spuitbus je basis. Wil je bescherming tegen roest die langer meegaat dan een laagje olie, kijk dan naar de industriële sprays voor metaalbescherming. Hoe je kaal metaal blijvend beschermt, staat in zinkspray en koud verzinken: hoe werkt het?.
Zo bouw je een basisset op
Heb je nog niets staan, begin dan hiermee:
- Kruipolie, voor alles wat vastzit.
- Multispray, voor het dagelijkse kleine werk.
- Montagevet, zodra je aan remmen of scharnierende delen komt.
- Remmenreiniger, om ontvet en schoon te beginnen.
- Contactspray en een bus perslucht, voor elektrisch en fijn werk.
Koperpasta, PTFE en lekzoeker koop je erbij als de klus erom vraagt. Dat geldt ook voor de wat specialistischere sprays voor bijzondere toepassingen.
Bewaar alle bussen droog en niet in de zon of boven 50 graden, en prik ze nooit door. Werk je in een gesloten garage, zet dan de deur open: veel van deze producten bevatten oplosmiddelen die je niet wilt inademen. Lig je toch onder de auto, lees dan ook zelf motorolie verversen: stap voor stap.
Veelgestelde vragen
Wat is het verschil tussen kruipolie en multispray?
Kruipolie is dunner en gemaakt om onder roest te kruipen en vastzittende verbindingen los te weken. Multispray blijft beter zitten en is bedoeld voor licht smeren, waterverdrijving en roestwering, niet voor het echt losbreken van een vastgeroeste bout.
Mag ik montagevet op mijn remblokken gebruiken?
Alleen op de rugzijde en op de contactvlakken met de ankerplaat en de geleidepennen. Op het wrijvingsvlak of de remschijf mag geen vet komen, want dat vermindert je remwerking direct.
Hoe werkt lekzoekspray precies?
Je spuit het middel op de verdachte koppeling van een gas- of luchtsysteem en kijkt waar zich belletjes vormen. Ontsnappend gas blaast schuim op, zodat je precies ziet waar het lek zit. Zoek nooit met een vlam of vonk.
Kan ik perslucht uit een bus ondersteboven gebruiken?
Beter niet. Houd hem rechtop, anders komt er vloeibaar drijfgas naar buiten dat op je huid en op elektronica vrieskou en schade veroorzaakt.