Hoe werkt een spuitbus? De techniek uitgelegd

Je drukt een knopje in en er komt een fijne nevel uit. Zo simpel voelt het, en zo simpel is het niet. In dat blikje zit een klein drukvat met onderdelen die precies op elkaar zijn afgestemd. Begrijp je wat er gebeurt, dan snap je ook waarom je moet schudden en waarom je spuitbeeld verandert zodra de bus kouder wordt. Dat scheelt loopneuzen, spetters en halve blikken die je weggooit omdat “hij het niet meer doet”.

Wat er in de bus zit

Het product is bij lak een mengsel van pigment, bindmiddel en oplosmiddel. Pigment geeft kleur en dekking en bestaat uit vaste deeltjes die willen bezinken. Bindmiddel is de hars die na verdamping achterblijft als film en het pigment vasthoudt. Het oplosmiddel houdt het geheel vloeibaar genoeg om door een klein gaatje te kunnen.

Het drijfgas is de motor. Het zit deels vloeibaar in de bus en deels als gas erboven. Die gasfase duwt de vloeistof door de stijgbuis omhoog zodra je het ventiel opent. Zolang er vloeibaar gas is, verdampt daar telkens een deel van bij en blijft de druk vrijwel gelijk. Zo houdt de bus zijn kracht tot hij bijna leeg is.

De mengkogel is het kogeltje dat rammelt als je schudt. Die heeft één taak: het bezonken pigment weer door het bindmiddel roeren. Zonder goed schudden spuit je een laag met te weinig pigment en een verkeerde kleur. Hoe lang je moet schudden staat in spuitbus schudden en op temperatuur brengen.

Van ventiel naar nevel

Bovenop zit het ventiel, afgesloten met een rubberen afdichting. Druk je de cap in, dan gaat het ventiel open en schiet het mengsel van vloeistof en gas naar buiten. In de buitenlucht valt de druk weg en verdampt het opgeloste drijfgas explosief. Dat blaast de vloeistof uiteen in duizenden druppeltjes. Verstuiving heet dat, en daarom krijg je een nevel en geen straal.

De cap bepaalt de vorm. Het kanaaltje en het uitstroomgat sturen de nevel in een rond patroon of, bij een platte cap, in een waaier. Een smalle opening geeft een fijne lijn met weinig materiaal, een brede opening een breed vlak met veel materiaal per seconde. Dezelfde bus met een andere cap gedraagt zich compleet anders.

Of er water of oplosmiddel in het product zit, maakt voor het gedrag veel uit. Dat verschil lees je in watergedragen of oplosmiddelhoudende spuitbus?. Er zijn ook bussen met een verharder in een apart compartiment dat je vlak voor gebruik activeert: zie hoe werkt een 2K spuitbus? Uitleg en gebruikstips.

Waarom de bus koud wordt

Leg je hand om een bus die je een minuut hebt gebruikt, dan voelt hij kouder aan. Het vloeibare drijfgas verdampt voortdurend om de druk op peil te houden, en verdampen kost warmte. Die warmte haalt het gas uit de vloeistof en de wand van de bus.

Wat je daarvan merkt:

• De druk zakt, want een koudere vloeistof geeft een lagere dampspanning.
• De lak wordt dikker en verstuift grover: grotere druppels, een sinaasappelhuidje of spetters.
• Het spuitbeeld wordt smaller en onregelmatiger.

De oplossing is niet doorspuiten maar pauzeren. Zet de bus tien minuten weg of laat hem in een emmer lauw kraanwater bijkomen. Werk liever met twee bussen die je afwisselt. Begin nooit met een bus uit een koude schuur: onder een graad of vijftien verstuift hij meteen al slecht.

Veiligheid: het blijft een drukvat

Een spuitbus is een klein drukvat, en dat blijft hij tot hij helemaal leeg is.

• Nooit doorboren. Ook niet om te kijken of er nog wat in zit.
• Niet bewaren boven 50 graden. Niet in de zon, niet achterin een warme auto, niet bij een kachel. Hitte laat de druk oplopen.
• Niet in open vuur en niet spuiten bij een vlam of vonk.
• Warm hooguit lauw op. Een emmer kraanwater is prima, een heteluchtpistool of kokend water niet.
• Ventileer en draag een masker met dampfilter bij oplosmiddelhoudende producten. Een stofmasker houdt dampen niet tegen.

Een lege bus hoort niet bij het restafval. Hoe je hem wel kwijtraakt staat in lege spuitbussen weggooien: hoe hoort het?. Welke soorten er allemaal zijn zie je in het aanbod aan spuitbussen voor uiteenlopende toepassingen.

Veelgestelde vragen

Waarom moet je een spuitbus schudden?

Het pigment bezinkt en moet weer door het bindmiddel worden geroerd, en daar dient de mengkogel voor. Schud je te kort, dan spuit je een laag met te weinig pigment en klopt de kleur niet.

Waarom wordt mijn spuitbus koud tijdens het spuiten?

Het vloeibare drijfgas verdampt om de druk op peil te houden, en verdampen onttrekt warmte aan de vloeistof en de bus. Daardoor daalt de druk, wordt de lak dikker en verstuift hij grover.

Wat zit er precies in een spuitbus?

Het product zelf (pigment, bindmiddel en oplosmiddel of water), een drijfgas dat de druk levert en een mengkogel om alles door elkaar te roeren. Verder een stijgbuis, een ventiel en een cap die de sproeivorm bepaalt.

Mag ik een spuitbus doorboren als hij leeg is?

Nee. Ook een bus die geen verf meer geeft staat onder druk en kan met kracht openbarsten. Lever hem in als drukhouder bij het chemisch afval of de milieustraat.