Wat is een compressor en hoe werkt hij?

In vrijwel elke werkplaats staat er een, meestal in de hoek, en meestal maakt hij op het verkeerde moment lawaai. Toch hangt er nogal wat vanaf: zonder compressor geen spuitpistool, geen pneumatische schuurmachine en geen blaaspistool.

Snap je wat er binnenin gebeurt, dan begrijp je ook waarom je spuitbeeld inzakt als je te lang doorgaat, waarom er water uit je slang komt en waarom die twee getallen op de sticker niet hetzelfde betekenen.

Lucht als opgeslagen energie

Een compressor doet één ding: hij perst een grote hoeveelheid gewone lucht samen in een kleine ruimte. Samengeperste lucht wil terug naar zijn oude volume, en die drang kun je gebruiken als aandrijving. Laat je hem gecontroleerd ontsnappen door een slang naar een gereedschap, dan drijft hij daar een motortje aan of vernevelt hij lak.

Vergelijk het met een accu, alleen sla je hier geen stroom op maar lucht. De ketel is je voorraadvat, het pomphuis is je oplader.

Wat er gebeurt als je hem aanzet

De meest voorkomende opbouw is de zuigercompressor. Daarin werkt het zo:

1. Een elektromotor drijft via een riem of direct een zuiger aan.
2. De zuiger zuigt lucht aan door een filter en perst die samen.
3. Via een terugslagklep gaat de samengeperste lucht de ketel in, zodat hij daar niet uit terug kan stromen.
4. Een drukschakelaar houdt de druk in de gaten. Is de bovengrens bereikt, dan schakelt de motor uit.
5. Gebruik je lucht, dan zakt de druk. Onder de ondergrens slaat de motor vanzelf weer aan.

Dat aan- en uitslaan is normaal gedrag, geen storing. Wat je wel wil vermijden is een compressor die onafgebroken doordraait terwijl de druk toch blijft dalen: dan vraagt je gereedschap meer lucht dan het pomphuis kan maken.

Bij het samenpersen komt warmte vrij, en warme lucht bevat vocht. Koelt die lucht in de ketel af, dan slaat het vocht neer als condenswater. Daarom zit er onder aan elke ketel een aftapkraantje.

Bar en liter per minuut zijn niet hetzelfde

Twee getallen bepalen wat een compressor kan, en ze worden vaak door elkaar gehaald.

• Druk (bar) zegt hoe hard de lucht wordt samengeperst. Dit bepaalt óf een gereedschap werkt.
• Luchtopbrengst (l/min) zegt hoeveel lucht er per minuut wordt aangemaakt. Dit bepaalt hoe lang je achter elkaar kunt doorwerken.

Voor spuiten en schuren is dat tweede getal het belangrijkste. Een spuitpistool trekt continu lucht en leegt een ketel binnen enkele tientallen seconden; daarna houd je alleen over wat de pomp aankan. Let er ook op dat fabrikanten vaak de aanzuigcapaciteit vermelden, en niet de lucht die er daadwerkelijk uit komt. Hoeveel je precies nodig hebt, reken je uit in welke compressor je nodig hebt om te spuiten.

De types op een rij

Kleine modellen draaien op een gewoon stopcontact. Zwaardere machines vragen een aparte groep of zelfs krachtstroom, controleer dat vóór je koopt, anders staat er een compressor die je stoppen eruit gooit.

Van ketel naar gereedschap

Tussen de ketel en je gereedschap zit meer dan alleen een slang:

• Een drukregelaar waarmee je terugbrengt naar de werkdruk van je gereedschap.
• Een olie-waterafscheider die condens en eventuele olienevel wegvangt. Voor spuitwerk is dit geen optie maar een must: één druppel water op verse lak geeft een krater.
• Een persluchtslang met voldoende binnendiameter. Lang en dun kost je druk.
• Snelkoppelingen en nippels in één gangbaar systeem, zodat alles op elkaar past.

Wat je pistool aan schone en droge lucht nodig heeft, komt terug bij het kopen van een verfspuit.

Veilig omgaan met perslucht

Een ketel onder druk is geen speelgoed. Houd je aan een paar basisregels:

• Tap het condenswater na elke werkdag af, anders roest de ketel van binnenuit weg.
• Kom nooit aan het veiligheidsventiel en las of boor nooit in een ketel.
• Richt een blaaspistool niet op jezelf, op anderen of op je kleding. Perslucht onder de huid is een ernstig letsel.
• Draag gehoorbescherming bij een luide machine en zorg voor ventilatie in de ruimte waar je werkt.
• Haal de stekker eruit voordat je onderhoud pleegt en laat de druk eerst volledig af.

Veelgestelde vragen

Waarom komt er water uit mijn persluchtslang?

Bij het samenpersen condenseert het vocht uit de lucht in je ketel en leidingen. Tap de ketel regelmatig af en plaats een olie-waterafscheider vlak voor je gereedschap, zeker als je gaat spuiten.

Hoe lang mag een compressor achter elkaar draaien?

Hobbymodellen zijn gemaakt voor tussenpozen en hebben een beperkte inschakelduur, vaak ergens rond de helft van de tijd. Draait hij continu zonder de druk op peil te krijgen, dan is de machine te licht voor je gereedschap.

Kan ik elk persluchtgereedschap op elke compressor aansluiten?

Aansluiten kan meestal wel, goed werken vaak niet. Het gereedschap vraagt een bepaalde hoeveelheid lucht per minuut; haalt de compressor die niet, dan hapert je machine of zakt je spuitbeeld in.

Is een olievrije compressor beter voor spuitwerk?

Hij scheelt je het risico op olienevel, maar hij is doorgaans luider en gaat minder lang mee. Met een goede olie-waterafscheider kun je met een oliegesmeerd model prima spuiten.