Zinkspray en koud verzinken: hoe werkt het?

Je zaagt een verzinkte paal op maat, boort een gat in een stalen profiel of last een beugel aan een hekwerk. Het werk zit erop, maar precies daar waar je gezaagd of gelast hebt, is de fabriekslaag weg. Binnen een paar weken zie je op die plek de eerste bruine sporen, terwijl de rest van het hek er nog jaren goed uitziet.

Voor precies dat probleem bestaat koud verzinken. Je brengt met een spuitbus een laag aan die vol zit met zinkpigment, en die neemt de bescherming over op de plek waar de oorspronkelijke zinklaag is beschadigd.

Waarom zink het staal beschermt

Een normale verflaag beschermt passief: hij houdt vocht en zuurstof buiten. Zodra er een kras in zit, kan het roesten daaronder gewoon doorlopen. Zink werkt anders. Zink is onedeler dan ijzer, dus in een elektrisch geleidend contact wordt het zink aangetast in plaats van het staal. Dat heet kathodische bescherming of, wat prozaïscher, opofferingsbescherming: het zink offert zich op.

Dat werkt alleen als het zink daadwerkelijk elektrisch contact maakt met het staal. Daarvoor moet aan twee dingen voldaan zijn. Ten eerste moet het zinkgehalte in de droge laag hoog zijn, doorgaans minstens ongeveer 80 procent, zodat de zinkdeeltjes elkaar en het staal raken. Het exacte gehalte staat op het technisch informatieblad. Ten tweede moet het staal kaal, schoon en droog zijn. Zit er nog roest, vet of oude verf tussen, dan is er geen contact en heb je alleen een grijze verflaag zonder werking.

Voorbereiden is het halve werk

1. Haal alle losse roest, walshuid en oude coating weg. Een staalborstel, schuurvlies of straalapparaat werkt goed. Bij een lasnaad haal je ook de slak eraf.
2. Schuur door tot je blank of vrijwel blank metaal ziet. Diepe putroest moet je echt uitschuren, niet overspuiten. Hoe je met sterk aangetast staal omgaat lees je in Verven over roest in 7 stappen.
3. Ontvet met een residuvrije reiniger. Doe dit als laatste, na het schuren, en pak steeds een schone doek.
4. Laat het oppervlak volledig drogen. Spuit niet bij hoge luchtvochtigheid of op koud metaal waar condens op slaat.

Aanbrengen

Schud de bus goed. Zink is zwaar en zakt naar de bodem, dus twee tot drie minuten schudden is hier geen overdrijving. Tijdens het spuiten schud je tussendoor nog een paar keer.

Spuit op ongeveer 20 tot 25 centimeter afstand, in dunne, elkaar overlappende banen. Twee tot drie lagen geeft meer bescherming dan één dikke. Houd de tussentijden aan die op het etiket staan, want een zinklaag die van binnen nog nat is, blijft zacht. Spuit buiten of in een goed geventileerde ruimte en draag een masker met dampfilter: een stofmasker houdt de oplosmiddeldampen niet tegen.

Een zinkspray voor koud verzinken laat een dof grijze, licht ruwe laag achter. Dat hoort zo. Wil je er een kleur overheen, wacht dan tot de laag volledig doorgehard is en test op een stukje af. Niet elke afwerklak verdraagt een zinklaag, en oplosmiddelrijke lakken kunnen hem opnieuw week maken. Een decoratieve afwerking in hamerslaglak werkt hier vaak prettig, omdat de structuur de ruwe zinklaag netjes wegwerkt.

Waar je koud verzinken wel en niet voor gebruikt

Koud verzinken is een reparatie- en herstelmiddel. Het is geen volwaardige vervanging van thermisch verzinken, waarbij het staal in een bad met vloeibaar zink wordt gedompeld en een veel dikkere, doorlegeerde laag krijgt die tientallen jaren meegaat. Verwacht van een spuitbus dus niet dezelfde levensduur.

Voor gewone stalen delen die je gaat lakken en die niet zwaar belast worden, is een roestwerende primer vaak een logischere keuze. Die hecht beter onder een afwerklak en is makkelijker over te spuiten. Kijk in Metaal verven: zo krijg je een blijvend resultaat welke opbouw bij jouw klus hoort. En voor delen die je juist tijdelijk wilt beschermen, zoals velgen tijdens een verbouwing, is Peelcoat: verwijderbare coating op velgen en delen een handiger route.

Nog een paar praktische punten

• Werk niet in de volle zon. Het oppervlak wordt te warm en de laag droogt dan te snel dood.
• Draai de bus na gebruik om en spuit hem leeg tot er alleen gas komt, zo blijven het ventiel en de stijgbuis schoon.
• Bewaar de bus rechtop, uit de zon en onder de 50 graden. Nooit doorboren, ook niet als hij leeg lijkt.
• Zinkspray is niet bedoeld voor oppervlakken die met levensmiddelen of drinkwater in contact komen.

Veelgestelde vragen

Is koud verzinken hetzelfde als thermisch verzinken?

Nee. Bij thermisch verzinken gaat het staal in een bad met vloeibaar zink en ontstaat een dikke, doorlegeerde laag. Koud verzinken uit een spuitbus geeft een dunnere zinkrijke laag die vooral bedoeld is om beschadigingen en lasnaden te herstellen.

Kan ik zinkspray over roest spuiten?

Nee. Het zink moet elektrisch contact maken met kaal staal om zijn beschermende werking te hebben. Roest, vet en oude verf breken dat contact en dan houd je alleen een grijze verflaag over.

Kan ik over zinkspray lakken?

Meestal wel, mits de zinklaag volledig doorgehard is en de afwerklak ermee overweg kan. Test eerst op een onopvallend stukje, want oplosmiddelrijke lakken kunnen de zinklaag opnieuw week maken.

Hoe lang gaat een laag koud verzinken mee?

Dat hangt sterk af van de laagdikte, de belasting en de omgeving. Op een beschutte lasnaad kun je jaren rekenen, aan de kust of op een schurend oppervlak veel korter. Controleer verzinkte constructies daarom periodiek en werk beschadigingen bij.